Μιλώντας στο ThemaOnline, ο πολιτικός αναλυτής Χαράλαμπος Χρυσοστόμου εξηγεί με απλά λόγια τι προβλέπει η συμφωνία, γιατί αμφισβητείται από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και τι σημαίνει η νέα εξέλιξη για την Κύπρο.
Όπως επισημαίνει, η έγκριση του μνημονίου αποτελεί σημαντική πολιτική εξέλιξη για την Τουρκία, χωρίς ωστόσο να επιλύει τις διαφωνίες γύρω από τη διεθνή νομιμότητά του ή να αλλάζει αυτομάτως τα θαλάσσια δικαιώματα άλλων κρατών.
Τι είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο;
Πρόκειται για συμφωνία που υπέγραψαν η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της Τρίπολης στη Λιβύη το 2019, με αντικείμενο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο.
Με απλά λόγια, οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε μια γραμμή θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ τους, η οποία συνδέεται με τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων, όπως το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.
Η συμφωνία προκάλεσε αντιδράσεις, κυρίως από την Ελλάδα, καθώς η συγκεκριμένη οριοθέτηση δεν λαμβάνει υπόψη, σύμφωνα με την ελληνική θέση, τα θαλάσσια δικαιώματα ελληνικών νησιών.
Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκονται η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και άλλα νησιά, τα οποία, όπως υποστηρίζει η ελληνική πλευρά, διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες βάσει του Δικαίου της Θάλασσας.
Τι αποφάσισε τώρα η Λιβύη;
Σύμφωνα με τον κ. Χρυσοστόμου, η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση απόρριψής του.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέχρι πρότινος η συμφωνία συνδεόταν με την κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ το πολιτικό στρατόπεδο της Ανατολικής Λιβύης είχε εκφράσει την αντίθεσή του.
«Η σημασία της απόφασης είναι πολιτική, ενεργειακή και γεωστρατηγική», εξηγεί ο πολιτικός αναλυτής, σημειώνοντας ότι ενισχύεται η θέση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όπως αναφέρει, η Άγκυρα μπορεί πλέον να προβάλλει ότι το μνημόνιο διαθέτει ευρύτερη αποδοχή εντός της Λιβύης, τόσο από την Τρίπολη όσο και από τη Βεγγάζη.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι επιλύονται οι νομικές διαφωνίες.
«Η κύρωση δεν λύνει το ζήτημα της διεθνούς νομιμότητας, αλλά ενισχύει πολιτικά το μνημόνιο», τονίζει.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η εξέλιξη αυξάνει τη διπλωματική πίεση προς την Ελλάδα και την Αίγυπτο, χωρίς να μεταβάλλει αυτομάτως τα θαλάσσια δικαιώματα τρίτων κρατών.
Γιατί αντιδρούν Ελλάδα και Ευρωπαϊκή Ένωση;
Ο κ. Χρυσοστόμου εξηγεί ότι η βασική διαφωνία αφορά τον τρόπο με τον οποίο καθορίζονται οι θαλάσσιες ζώνες.
Σύμφωνα με την ελληνική θέση, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραγνωρίζει τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, ενώ Ελλάδα, Κύπρος και Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζουν ότι μια συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να επηρεάζει τα δικαιώματα τρίτων χωρίς τη συναίνεσή τους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως επισημαίνει, εξακολουθεί να θεωρεί ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.
Επομένως, η έγκρισή του από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια οριοθέτηση αναγνωρίζεται από τις χώρες που την αμφισβητούν.
Κινδυνεύει η κυπριακή ΑΟΖ;
Ένα από τα βασικότερα ερωτήματα αφορά τις επιπτώσεις για την Κυπριακή Δημοκρατία και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της.
Ο πολιτικός αναλυτής ξεκαθαρίζει ότι η κυπριακή ΑΟΖ δεν επηρεάζεται άμεσα από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ωστόσο, όπως εξηγεί, η νέα εξέλιξη ενισχύει το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο η Τουρκία προβάλλει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι πιθανές επιπτώσεις για την Κύπρο, σύμφωνα με τον ίδιο, αφορούν κυρίως την ενεργειακή ασφάλεια, τις επενδύσεις και τις πιέσεις που ενδέχεται να δημιουργηθούν σε έργα στρατηγικής σημασίας.
Με άλλα λόγια, η συμφωνία δεν αλλάζει αυτομάτως τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ, αλλά μπορεί να επηρεάσει το πολιτικό και ενεργειακό περιβάλλον της περιοχής.
Τι επιδιώκει η Τουρκία – Ο ρόλος του Χάφταρ
Σύμφωνα με τον κ. Χρυσοστόμου, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο, να διαφυλάξει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της και να αποκτήσει μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στην προσέγγιση της Άγκυρας με το στρατόπεδο του Χαλίφα Χάφταρ στην Ανατολική Λιβύη, το οποίο το 2020 απέρριπτε τη συμφωνία.
Η μεταστροφή αυτή, όπως εκτιμά, αποτελεί ένδειξη ενίσχυσης της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη.
Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι αυτό δεν σημαίνει πως η Άγκυρα ελέγχει πλήρως το πολιτικό σύστημα της χώρας.
Τι σημαίνει για τον Great Sea Interconnector;
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η πιθανή επίδραση της συμφωνίας στον Great Sea Interconnector (GSI), το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης που αφορά την Κύπρο, την Ελλάδα και το Ισραήλ.
Ο κ. Χρυσοστόμου διευκρινίζει ότι η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν μπλοκάρει αυτομάτως την υλοποίηση του έργου.
Ωστόσο, εκτιμά ότι ενισχύει πολιτικά τα επιχειρήματα που προβάλλει η Τουρκία περί δικαιοδοσίας σε θαλάσσιες περιοχές όπου προγραμματίζονται έρευνες και εργασίες.
«Το βασικό ερώτημα είναι αν η Τουρκία θα επιχειρήσει να δημιουργήσει πρακτικά εμπόδια στην υλοποίηση του έργου», επισημαίνει.
Παράλληλα, αναφέρει ότι η εξέλιξη επηρεάζει ευρύτερα την ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.
Όπως εξηγεί, Ελλάδα και Αίγυπτος εξετάζουν στενότερη συνεργασία και πιθανή επέκταση της μεταξύ τους θαλάσσιας οριοθέτησης προς την Κύπρο, ενώ το Ισραήλ παρακολουθεί με ανησυχία εξελίξεις που ενδέχεται να επηρεάσουν τις ενεργειακές διασυνδέσεις με την Ευρώπη.
Πώς μπορούν να αντιδράσουν Κύπρος, Ελλάδα και ΕΕ;
Αναφερόμενος στις διαθέσιμες επιλογές, ο πολιτικός αναλυτής υπογραμμίζει τη σημασία της διπλωματικής συνεργασίας.
Για την Ελλάδα, επισημαίνει τη δυνατότητα ενίσχυσης της συνεργασίας με την Αίγυπτο, διεύρυνσης των σχέσεων με τα διαφορετικά κέντρα εξουσίας στη Λιβύη και περαιτέρω νομικής τεκμηρίωσης των ελληνικών θέσεων.
Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, θεωρεί σημαντική τη συνεργασία με Ελλάδα, Αίγυπτο, Ισραήλ και Ευρωπαϊκή Ένωση, τη νομική προστασία της κυπριακής ΑΟΖ και την προώθηση του GSI.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, διαθέτει κυρίως διπλωματικά και θεσμικά εργαλεία, μέσω των οποίων μπορεί να ενισχύσει την πολιτική και νομική στήριξη προς τα κράτη-μέλη της.
Τι πρέπει να παρακολουθούμε τους επόμενους μήνες;
Σύμφωνα με τον κ. Χρυσοστόμου, οι εξελίξεις θα εξαρτηθούν από μια σειρά παραγόντων.
Μεταξύ αυτών είναι η εφαρμογή της απόφασης στη Λιβύη, η πρόοδος του Great Sea Interconnector, τυχόν νέες σεισμικές έρευνες ή γεωτρήσεις, καθώς και η συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει επίσης στις κινήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και στο ενδεχόμενο επιχειρησιακών κινήσεων στη θάλασσα.
Καταλήγοντας, ο πολιτικός αναλυτής χαρακτηρίζει την κύρωση του μνημονίου σημαντική πολιτική επιτυχία για την Τουρκία και ένδειξη ενίσχυσης της επιρροής της στη Λιβύη.
Τονίζει, όμως, ότι η εξέλιξη δεν επιλύει τις νομικές διαφωνίες ούτε μεταβάλλει αυτομάτως τα δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου.
Το καθοριστικό ζήτημα, σύμφωνα με τον κ. Χρυσοστόμου, είναι κατά πόσο η συμφωνία θα χρησιμοποιηθεί στην πράξη για να επηρεάσει θαλάσσιες έρευνες και ενεργειακά έργα, με ιδιαίτερη έμφαση στον Great Sea Interconnector.
Ακολουθήστε το Tothemaonline.com στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Η νέα συνάντηση σήμερα, του Νίκου Χριστοδουλίδη με τον Τουφάν Ερχιουρμάν πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία το Κυπριακό διατηρείται στο διπλωματικό προσκήνιο, χωρίς όμως να διακρίνεται ακόμη καθαρός δρόμος προς την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
