Την ίδια στιγμή, μια απροσδόκητη παρατήρηση από την καθημερινή κλινική πρακτική φαίνεται να ανοίγει ένα νέο πεδίο έρευνας: τα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας ίσως μειώνουν την επιθυμία για εθιστικές ουσίες.
«Ένας ασθενής μου, προσπαθούσε να κόψει το κάπνισμα για πάνω από μια δεκαετία. Αφού ξεκίνησε ένα φάρμακο GLP-1 για τον διαβήτη, έχασε το ενδιαφέρον του, χωρίς άλλη προσπάθεια. Ένας άλλος ασθενής που έπαιρνε ένα από αυτά τα φάρμακα για απώλεια βάρους μου είπε ότι το αλκοόλ έχασε την έλξη του – μετά από χρόνια αποτυχημένων προσπαθειών να σταματήσει» λέει ο σε άρθρο του στο The Conversation ο Δρ. Ziyad Al-Aly, Κλινικός επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Washington στο St. Louis.
«Αυτό το μοτίβο, όπου οι άνθρωποι χάνουν την επιθυμία τους για ένα ευρύ φάσμα εθιστικών ουσιών, δεν έχει προηγούμενο στην ιατρική» σχολιάζει.
Έτσι, η ομάδα του και ο ίδιος αποφάσισαν να εξετάσουν αν φάρμακα όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, που αρχικά αναπτύχθηκαν για τον διαβήτη και στη συνέχεια εγκρίθηκαν για την παχυσαρκία, θα μπορούσαν να κάνουν κάτι που καμία υπάρχουσα θεραπεία εθισμού δεν κάνει: να περιορίσουν την ίδια την επιθυμία.
Ο ρόλος του εγκεφάλου και της ντοπαμίνης
Η ορμόνη GLP-1, την οποία μιμούνται τα φάρμακα αυτά, δεν δρα μόνο στο έντερο αλλά και στον εγκέφαλο. Όπως εξηγεί ο ειδικός, οι υποδοχείς της βρίσκονται σε περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή, το κίνητρο και το στρες, τα ίδια νευρωνικά κυκλώματα που εμπλέκονται στους εθισμούς. «Σε θεραπευτικές δόσεις, τα φάρμακα αυτά μπορούν να περάσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να μειώσουν τη δραστηριότητα της ντοπαμίνης στο κέντρο ανταμοιβής του εγκεφάλου, κάνοντας τις εθιστικές ουσίες λιγότερο ελκυστικές» εξηγεί.
Πειραματικές μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι οι αγωνιστές GLP-1 μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση αλκοόλ, τη χρήση κοκαΐνης και το ενδιαφέρον για νικοτίνη.
Τι δείχνουν οι μελέτες στους ανθρώπους
Για να εξετάσουν αν το ίδιο φαινόμενο εμφανίζεται και στους ανθρώπους, η ερευνητική ομάδα ανέλυσε ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία περισσότερων από 600.000 ασθενών με διαβήτη τύπου 2 στις Ηνωμένες Πολιτείες, συγκρίνοντας λήπτες και μη λήπτες των φαρμάκων.
«Η ομάδα μου κι εγώ θέσαμε δύο ερωτήματα: Για όσους ήδη πάλευαν με τον εθισμό, μείωσαν τα φάρμακα GLP-1 τις υπερδοσολογίες, τις νοσηλείες που σχετίζονται με ουσίες και τους θανάτους; Και για ανθρώπους χωρίς προηγούμενη διαταραχή χρήσης ουσιών, μείωσαν τα φάρμακα τον κίνδυνο εμφάνισης μιας τέτοιας διαταραχής σε όλες τις κύριες εθιστικές ουσίες: αλκοόλ, οπιοειδή, κοκαΐνη, κάνναβη και νικοτίνη;» διευκρινίζει.
Το συμπέρασμά τους ήταν εντυπωσιακό: σε άτομα που ήδη αντιμετώπιζαν πρόβλημα εξάρτησης παρατηρήθηκαν:
50% λιγότεροι θάνατοι που σχετίζονταν με χρήση ουσιών,
39% λιγότερες υπερδοσολογίες,
26% λιγότερες νοσηλείες,
25% λιγότερες απόπειρες αυτοκτονίας.
Παράλληλα, σε άτομα χωρίς προηγούμενη διαταραχή χρήσης ουσιών διαπιστώθηκε:
18% χαμηλότερος κίνδυνος εμφάνισης διαταραχής χρήσης αλκοόλ,
25% χαμηλότερος κίνδυνος εξάρτησης από οπιοειδή,
περίπου 20% χαμηλότερος κίνδυνος εξάρτησης από νικοτίνη ή κοκαΐνη.
Τα ευρήματα αυτά ευθυγραμμίζονται και με άλλες διεθνείς μελέτες. Για παράδειγμα, μια μεγάλη σουηδική έρευνα σε περισσότερα από 200.000 άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ διαπίστωσε ότι όσοι λάμβαναν φάρμακα GLP-1 είχαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο νοσηλειών που σχετίζονται με το αλκοόλ.
Επιπλέον, μικρότερες κλινικές δοκιμές έχουν δείξει ότι η σεμαγλουτίδη μπορεί να μειώσει τόσο την επιθυμία για αλκοόλ όσο και την πραγματική κατανάλωση.
Σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη περισσότερες από δώδεκα κλινικές δοκιμές που εξετάζουν αν αυτά τα φάρμακα μπορούν να αποτελέσουν θεραπεία για διαφορετικές μορφές εξάρτησης.
Τα ερωτήματα που παραμένουν
Παρά τις ενθαρρυντικές ενδείξεις, ο ειδικός τονίζει ότι τα φάρμακα δεν έχουν ακόμη εγκριθεί για τη θεραπεία των εξαρτήσεων. Επίσης παραμένουν σημαντικά ερωτήματα, όπως:
τι συμβαίνει όταν κάποιος διακόψει τη θεραπεία,
αν το αποτέλεσμα διατηρείται σε μακροχρόνια χρήση,
και αν η επίδραση στα κυκλώματα ανταμοιβής του εγκεφάλου μπορεί να επηρεάσει τις πτυχές του κινήτρου ή της συμπεριφοράς.
«Παρά τα ερωτήματα αυτά, η αυξανόμενη επιστημονική έρευνα – σε συνδυασμό με πραγματικές εμπειρίες ασθενών – σκιαγραφεί ένα πολλά υποσχόμενο μέλλον για τη χρήση των GLP-1 στη θεραπεία των εξαρτήσεων» σημειώνει.
Συμπέρασμα
Αν οι τρέχουσες μελέτες επιβεβαιώσουν τα αρχικά ευρήματα, τα φάρμακα GLP-1 ενδέχεται να αποτελέσουν την πρώτη θεραπεία που επηρεάζει ταυτόχρονα διαφορετικές μορφές εξάρτησης.
Και ίσως η σημαντικότερη ανακάλυψη στην αντιμετώπιση των εθισμών των τελευταίων δεκαετιών να προέκυψε από μια απλή παρατήρηση και όχι από συνειδητή επιστημονική αναζήτηση: «ότι η επιθυμία για την ουσία… απλώς εξαφανίστηκε. Όπως συνέβη με τον ασθενή που κατάφερε να κόψει το κάπνισμα μετά από μια ζωή προσπαθειών — χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια» καταλήγει.
ΠΗΓΗ: Ygeiamou.gr
