Και τότε αρχίζουν οι ερωτήσεις. «Πόσα έχουμε για αύριο;», «χρειάζεσαι βοήθεια;», «πώς θα προλάβουμε;».
Για αρκετές οικογένειες, η κατ' οίκον εργασία γίνεται καθημερινά μια δεύτερη σχολική βάρδια. Οι οδηγίες του Υπουργείου Παιδείας, όμως, περιγράφουν μια αρκετά διαφορετική φιλοσοφία, το διάβασμα στο σπίτι δεν πρέπει να μετατρέπεται σε συνδιδασκαλία γονιού και παιδιού, ούτε να αποτελεί πηγή άγχους.
Και υπάρχουν ορισμένες πρόνοιες που πιθανότατα θα ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τους γονείς. Τα Σαββατοκύριακα και οι αργίες προορίζονται κυρίως για ξεκούραση, οι διαγνωστικές εργασίες πρέπει να αποφεύγονται τις Δευτέρες, ενώ το σχολείο συστήνεται να αποφεύγει ακόμη και την ανάθεση εκθέσεων για το σπίτι.
Ο γονιός δεν πρέπει να γίνεται... δεύτερος δάσκαλος
Το σημείο είναι ξεκάθαρο: η εργασία που παίρνει ένα παιδί στο σπίτι πρέπει να μπορεί, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, να τη διεκπεραιώσει το ίδιο.
Πριν δοθεί, μάλιστα, πρέπει να έχει προηγηθεί συζήτηση μέσα στην τάξη, ώστε το παιδί να γνωρίζει ακριβώς τι του ζητείται και να έχουν λυθεί πιθανές απορίες και δυσκολίες.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην καθημερινότητα μιας οικογένειας. Όταν ένας γονιός χρειάζεται κάθε βράδυ να ξαναδιδάξει από την αρχή την άσκηση για να μπορέσει το παιδί να την ολοκληρώσει, η κατάσταση απομακρύνεται από τη λογική που περιγράφουν οι ίδιες οι οδηγίες.
Η παλαιότερη εγκύκλιος του Υπουργείου, στην οποία παραπέμπει το φετινό έγγραφο, αναφέρει επίσης ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο ο χρόνος που απαιτείται όσο και η μορφή της εργασίας, ώστε αυτή να ανταποκρίνεται στο επίπεδο και στα ενδιαφέροντα των παιδιών.
«Μαμά, γράψε μου την έκθεση»
Σου ζητάει το παιδί σου να κάνεις εσύ την εργασία του; Το Υπουργείο συστήνει να αποφεύγεται η ανάθεση συγγραφής εκθέσεων στο σπίτι, αναγνωρίζοντας μια πραγματικότητα που αρκετοί εκπαιδευτικοί και γονείς γνωρίζουν καλά, σε αρκετές περιπτώσεις, το κείμενο καταλήγει να γράφεται από τον γονιό και όχι από το παιδί.
Η λογική είναι ότι, όταν η έκθεση γράφεται μέσα στην τάξη, ο εκπαιδευτικός μπορεί να δει πώς πραγματικά γράφει το παιδί, πού δυσκολεύεται και σε ποια σημεία χρειάζεται καθοδήγηση.
Ακόμη και μετά από μια σχολική εκδρομή ή εκδήλωση, η λογική «πήγαμε κάπου, άρα γράψτε έκθεση στο σπίτι» δεν ενδείκνυται. Σύμφωνα με τις οδηγίες, μπορεί να μετατρέψει μια όμορφη εμπειρία του παιδιού σε αγχωτική υποχρέωση.
Αντί γι' αυτό προτείνονται πιο δημιουργικές επιλογές, μια αφίσα, μια κάρτα, ένα μικρό διαφημιστικό κείμενο ή ακόμη και ένα ηλεκτρονικό μήνυμα προς έναν φίλο.
Σαββατοκύριακο σημαίνει κυρίως ξεκούραση
Πρόκειται ίσως για την πρόνοια που θα προκαλέσει τη μεγαλύτερη συζήτηση στα οικογενειακά τραπέζια.
Σύμφωνα με το ΥΠΑΝ, τα Σαββατοκύριακα και οι σχολικές αργίες αφορούν κυρίως στην ξεκούραση των παιδιών και όχι στην ανάθεση περισσότερης εργασίας, στην κάλυψη ή επανάληψη ύλης και στην προετοιμασία για διαγνωστική εργασία.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται ότι οι διαγνωστικές εργασίες πρέπει να αποφεύγονται τις Δευτέρες ή αμέσως μετά από αργία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα παιδί δεν μπορεί ποτέ να έχει κάτι να κάνει το Σαββατοκύριακο. Η διατύπωση είναι ότι οι ημέρες αυτές αφορούν κυρίως την ξεκούρασή του και δεν πρέπει να αξιοποιούνται ως ευκαιρία για περισσότερο φόρτο.
Δεν υπάρχει μία εργασία για όλα τα παιδιά
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο είναι η διαφοροποίηση. Η εργασία στο σπίτι θα πρέπει, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, να προσαρμόζεται στο επίπεδο, στα ενδιαφέροντα, στις κλίσεις και στις δυνατότητες του κάθε παιδιού. Μπορεί επίσης να έχει ερευνητικό χαρακτήρα και να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη, αντί να περιορίζεται σε επαναλαμβανόμενες ασκήσεις.
Η παλαιότερη εγκύκλιος προχωρά ένα βήμα περισσότερο. Οταν οι γονείς αδυνατούν να βοηθήσουν ένα παιδί ή υπάρχει αδιαφορία από το οικογενειακό περιβάλλον, αυτό πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τον εκπαιδευτικό, ώστε να διαφοροποιούνται η ποσότητα και η μορφή της εργασίας και το παιδί να μπορεί να την ολοκληρώσει.
Αυτό έχει και μια σημαντική κοινωνική διάσταση, η δυνατότητα ενός παιδιού να κάνει τα μαθήματά του δεν θα έπρεπε να εξαρτάται από το αν στο σπίτι υπάρχει ένας γονιός που γνωρίζει καλά το αντικείμενο και έχει τον χρόνο να καθίσει δίπλα του.
Πόσο πρέπει τελικά να βοηθά ο γονιός;
Σε σχετικό υλικό του Υπουργείου με «βασικά βήματα» για την κατ' οίκον εργασία, ο ρόλος του γονιού περιγράφεται περισσότερο ως υποστηρικτικός και εποπτικός παρά ως διδακτικός.
Γονιός και παιδί μπορούν να συμφωνήσουν μια ώρα μελέτης και να διαμορφώσουν έναν κατάλληλο χώρο, μακριά από θόρυβο και με σωστό φωτισμό. Όταν το παιδί ζητήσει βοήθεια, ο γονιός μπορεί με μικρές υποδείξεις να το οδηγήσει να βρει μόνο του τη λύση, όχι να κάνει ο ίδιος την εργασία.
Ο στόχος, σύμφωνα με το ίδιο υλικό, είναι το παιδί να μάθει όσο το δυνατόν νωρίτερα να διαβάζει αυτόνομα, χωρίς η διαδικασία να του προκαλεί άγχος.
Και αν το παιδί γυρίζει καθημερινά με υπερβολική δουλειά;
Οι γονείς δεν είναι υποχρεωμένοι απλώς να θεωρήσουν ότι «έτσι είναι το σχολείο». Οι Διευθυντές των σχολείων πρέπει να γνωρίζουν τι εργασίες ανατίθενται και να παρεμβαίνουν όταν χρειάζεται, για παράδειγμα όταν η εργασία είναι υπερβολική, ελάχιστη έως ανύπαρκτη, ανούσια ή άστοχη.
Όταν σε μία τάξη διδάσκουν πολλοί εκπαιδευτικοί, προβλέπεται μάλιστα να ορίζεται συντονιστής, ώστε οι δάσκαλοι να συνεννοούνται μεταξύ τους για την ποσότητα και το είδος της εργασίας που δίνουν στα παιδιά.
Στα Προαιρετικά Ολοήμερα Σχολεία, το θέμα πρέπει να συζητείται από την αρχή της χρονιάς από τους εκπαιδευτικούς πρωινής και απογευματινής ζώνης, ώστε να υπάρχει ισορροπημένος χειρισμός.
Όταν το διάβασμα γίνεται καθημερινή μάχη
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι μία συγκεκριμένη άσκηση που επιτρέπεται ή απαγορεύεται. Είναι η φιλοσοφία πίσω από αυτές. Το ίδιο το ΥΠΑΝ ζητά από τις Διευθύνσεις να συζητούν το θέμα από την αρχή της σχολικής χρονιάς, με στόχο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, τα παιδιά να είναι «χαρούμενα και χωρίς άγχος για το σχολείο».
Για έναν γονιό, λοιπόν, το καμπανάκι ίσως δεν είναι ότι το παιδί έχει εργασία για το σπίτι. Είναι όταν η εργασία απαιτεί κάθε βράδυ ώρες, συνεχή διδασκαλία από τη μαμά ή τον μπαμπά, ένταση και κλάματα ή όταν το παιδί αδυνατεί σταθερά να καταλάβει μόνο του τι του έχει ανατεθεί.
Η συνεργασία οικογένειας και σχολείου είναι σημαντική κυρίως στις συναντήσεις γονέων και εκπαιδευτικών όπου μπορούν να τίθενται συγκεκριμένοι στόχοι και τρόποι αντιμετώπισης των δυσκολιών του παιδιού.
Άλλωστε το διάβασμα στο σπίτι έχει σκοπό να βοηθήσει το παιδί να γίνει σταδιακά πιο αυτόνομο, όχι να μετατρέψει το απόγευμα ολόκληρης της οικογένειας σε δεύτερη σχολική μέρα.